Coronavirüs Hakkında Önemli Bilgiler

Coronavirusler (CoV), soğuk algınlığından Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS-CoV) ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS-CoV) gibi daha ciddi hastalıklara neden olan büyük bir virüs ailesidir.

Coronoavirüsün Geçmişi

Coronavirusler zoonotik (hayvanlarda hastalık yapan) olup, hayvanlardan bulaşarak insanlarda da hastalık yapabilir. Detaylı araştırmalar sonucunda, SARS-CoV’un misk kedilerinden, MERS-CoV’un ise tek hörgüçlü develerden insanlara bulaştığı ortaya çıkmıştır. Henüz insanlara bulaşmamış olan ancak hayvanlarda saptanan birçok coronavirüs mevcuttur. Coronavirusların insanlarda dolaşımda olan alt tipleri çoğunlukla soğuk algınlığına sebep olan virüslerdir. SARS-CoV, 21. yüzyılın ilk uluslararası sağlık acil durumu olarak 2003 yılında, daha önceden bilinmeyen bir virüs halinde ortaya çıkmış olup yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Yaklaşık 10 yıl sonra Coronavirus ailesinden, daha önce insan ya da hayvanlarda varlığı gösterilmemiş olan MERS-CoV (Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus) Eylül 2012’de ilk defa insanlarda Suudi Arabistan’da tanımlanmış; ancak daha sonra aslında ilk vakaların Nisan 2012’de Ürdün Zarqa’daki bir hastanede görüldüğü ortaya çıkmıştır. SARS Coronavirus’u ile uzaktan bağlantılı olmasına rağmen, yaşanmış olan SARS tecrübesinden ötürü endişey yaratmıştır. 31 Aralık 2019’da DSÖ Çin Ülke Ofisi, Çin’in Hubei eyaletinin Wuhan şehrinde etiyolojisi bilinmeyen pnömoni (zatürre) vakalarını bildirdi. 7 Ocak 2020’de etken daha önce insanlarda tespit edilmemiş yeni bir coronavirus (2019-nCoV) olarak tanımlandı.

Coronaviruslar, zarflı RNA virüsleridir. Yüzeylerinde çubuksu uzantıları vardır. Bu çıkıntıların Latince’deki “corona”, yani “taç”  anlamından yola çıkılarak bu virüslere Coronavirus (taçlı virüs) ismi verilmiştir.

Coronaviruslar, Coronaviridae ailesi içinde yer alırlar. Zarflı ve tek sarmallı RNA virüsleridir, başlıca dört türde sınıflandırılırlar: Alfa-, Beta-, Gama- ve Delta Coronaviruslar. İnsan, yarasa, domuz, kedi, köpek, kemirgen ve kanatlılarda bulunabilmektedirler (evcil ve yabani hayvanlarda).

2019-nCoV, SARS-CoV ve MERS-CoV’unda içinde bulunduğu beta-coronavirus ailesi içinde yer almaktadır. Öldürme hızı SARS salgınında %11, MERS-CoV’da %35-50 arasında iken şuan için eldeki veriler ile 2019-nCoV virüsünün ölüm hızı hakkında yorum yapılamamaktadır. İlk izlenimlerde bulgu vermeyen vakaların da olması nedeniyle hafif seyirli olabileceği düşünülmekle birlikte izlenmeye devam edilmesi gerekmektedir.

Çin’de Bulunan Deniz Ürünleri Pazarından Yayıldığı Düşünülmektedir.

Çin’in Hubei Eyaleti, Wuhan Şehrinde, 31 Aralık 2019’da nedeni bilinmeyen zatürre vakaları bildirilmiştir. Wuhan’ın güneyindeki Wuhan Güney Çin Deniz Ürünleri Şehri pazarı (farklı hayvan türleri satan bir toptan balık ve canlı hayvan pazarı) çalışanlarında kümelenme olduğu belirtilmiştir. Vakalarda ateş, nefes darlığı ve radyolojik olarak iki taraflı akciğerde zatürre ile uyumlu bulgular tespit edilmiştir. Şu ana kadar bildirilen ölüm vakaları genellikle ileri yaştaki bireyler olmuştur. İlk Çin dışı vaka 13 Ocak 2020’de Tayland’dan bildirilen, 61 yaşındaki Çinli bir kadındır. Japonya Sağlık Bakanlığı tarafından 14 Ocak 2020’de, 30’lu yaşlarda bir erkek hasta ikinci Çin dışı vaka olarak bildirilmiştir. Tayland ve Japonya’dan bildirilen iki Çin dışı vakanın Wuhan eyaletine seyahat öyküsü olup, ilk kümelenmenin tespit edildiği deniz ürünleri pazarına ziyaret öyküsü bulunmamaktadır. Ayrıca kıtalar arası vaka bildirimi de yapılmıştır. 31 Aralık 2019 tarihinde tespit edilen zatürre kümelenmesinin etkeni, 7 Ocak 2020’de daha önce insanlarda tespit edilmemiş yeni bir coronavirus (2019-nCoV) olarak tanımlanmıştır. Bu tarihten sonra vaka sayılarında artış bildirilmekte olup, sağlık çalışanlarında hastalığın ortaya çıkması insandan insana bulaş olduğunu göstermektedir.

Hastalık Damlacık Yoluyla Bulaşıyor

2019-nCoV Enfeksiyonunda Kaynak ve Bulaş Kaynak: Henüz netlik kazanmamıştır. 2019-nCoV’ların kökeni hala araştırılmaktadır. Bununla birlikte eldeki veriler, Wuhan şehrindeki Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında yasadışı olarak satılan vahşi hayvanları işaret etmektedir. Ardından insandan insana ve sağlık merkezlerinde bulaş bildirilmiştir. Şuana kadar hastalığın bulaşma yolunun damlacık yoluyla olduğu bildirilmiştir. Ortalama kuluçka süresi ile ilgili sınırlı bilgi mevcuttur, MERS-CoV ve SARS-CoV epidemiyoloji bilgisine göre 14 güne kadar kuluçka süresi olabileceği düşünülmektedir. Eldeki verilere göre ağır seyreden olguların oranının ve ölüm hızının çok yüksek olmadığı şeklinde bir izlenim elde edilmiştir. Ancak ilerleyen dönemde virüsün genetik yapısında ortaya çıkabilecek değişikliklere bağlı olarak farklılaşabilir. Şu an için bulaştırıcılık süresi, kuluçka süresi ve virüsün dış ortama dayanma süresi net olarak bilinmemektedir.

Klinik özellikler; enfeksiyonun yaygın belirtileri solunum bulguları, ateş, öksürük ve nefes darlığıdır. Daha ciddi vakalarda, zatürre, ağır akut solunum yolu enfeksiyonu, böbrek yetmezliği ve hatta ölüm gelişebilir. Ancak eldeki veriler doğrultusunda hastalığın şiddeti konusunda yorum yapılamamaktadır.

Laboratuvar Testleri:  2019-nCoV vaka tanımına uyan hastalarda solunum yolu numuneleri virus PCR ile taranmalıdır. Eğer gerekli ise, diğer solunum yolu hastalık etkenleri açısından da incelenmelidir. Hastada diğer solunum yolu patojenleri tespit edilse dahi birlikte enfeksiyon yapan virüsler olabileceği dikkate alınarak 2019-nCoV olası vaka tanımına uyan tüm hasta numuneleri de 2019-nCoV için değerlendirilmelidir

HASTA BAKIMI VE TEDAVİSİ

2019 nCoV için özel bir antiviral tedavi olmaması, virüsün hastalık yapıcı özelliği bilinmemesi nedeni ile uygulanan tedavi destekleyici, ikincil enfeksiyonları ve hastalığın istenmeyen sonuçlarını önlemeye yöneliktir. Tedavide;

• Solunum sıkıntısı, kanda oksijen düşüklüğü ve şok hastalarına ek oksijen tedavisi önerilmektedir.
• Ağır solunum yetmezliğine neden olabilecek olası mikroplara yönelik tedbir amaçlı antimikrobiyaller (antibiyotikler, antiviral, antimantar) önerilmektedir.
• Sepsisli (kana yaygın bir şekilde mikrop karışması) hastalara hasta değerlendirmesinden sonraki ilk bir saat içinde antimikrobiyallerin verilmesi sağlanmalıdır.
• Ağır solunum yetmezliği hastaları, hızlı ilerleyen solunum yetmezliği ve kana mikrop karışması açısından yakından izlenmeli ve gerekli durumlarda destekleyici tedavi uygulanmalıdır.
• Kritik hastalıkların yönetiminde eşlik eden hastalıklar yönünden yakından takibi çok önemlidir.
• Bugün için coronavirüslere yönelik geliştirilmiş bir aşı bulunmamaktadır.

VAKA GÖRÜLEN ÜLKELERE GİDECEK KİŞİLERİN YAPMASI GEREKENLER

Bugün için Çin veya vakaların yoğun olarak görüldürüğü Wuhan şehrine seyahat kısıtlaması bulunmamaktadır. Bununla birlikte Çin’in Wuhan ili ve çevresindeki iller/ ülkelerde tekli ve kümesel vakaların görülmesi nedeniyle bu ülkeya seyahat planlayanlar için aşağıdaki uygulamalar önerilir.

• Hasta insanlarla temastan kaçınmalıdır (mümkün ise en az 1 m uzakta bulunulmalı).
• Hastaların yoğun olarak bulunması nedeniyle mümkün ise sağlık merkezlerine gidilmemeli, sağlık kuruluşuna gidilmesi gereken durumlarda diğer hastalarla teması en aza indirmelidir.
• Yaşlı ve altta yatan hastalığı olanlar riskli bölgeye yolculuklarını izleyen doktorlarına ve seyahat sağlığı personeline danışarak planlamalıdır.
• Gıda güvenliği önerilerine dikkat edilmelidir (çiğ süt ve hayvansal ürünler tüketmemek, çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayarak tüketmek gibi).
• Yabani ve evcil hayvanlar (canlı veya ölü) ile temastan kaçınılmalıdır.
• El hijyenine dikkat edilmelidir. Eller en az 20 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.

Tekli ve kümesel 2019-nCoV vakalarının görüldüğü ülkelere seyahat edenlerin, bu ülkelerde bulunduğu sürede ateş ve öksürüğün eşlik ettiği ciddi akut solunum sistemi enfeksiyonu gelişmesi durumunda hemen ilgili yerlere haber vermesi, öksürme veya hapşırma sırasında burun ve ağızın tek  kullanımlık kağıt mendil ile örtülmesi kağıt mendilin bulunmadığı durumlarda dirsek içinin kullanılması, solunum hijyen önerilerine dikkat etmesi, mümkünse kalabalık yerlere girmemesi, eğer girmek zorunda kalıyorsa ağzını ve yüzünü kapatması, mümkünse maske kullanması önerilir. Yolculuk dönüşü 14 gün içinde ateş, öksürük, solunum sıkıntısı gelişirse sağlık kuruluşuna başvurmaları ve seyahat öyküsünü bildirmeleri gerekmektedir.

2019-nCoV tespit edildikten sonra, bulunduğu bölgeye sınırlı kalmamış, vaka sayısı giderek artmış ve kıtalar arası bildirimler olmuştur. Çin’e gidecek kişilerin ve sağlık çalışanlarının dikkatli olması, gerekli önlemleri alması, yolculuk dönüşü 14 gün içinde hastalananların doktora başvurması ve seyahat öykülerini bildirmesi ile birlikte hastalara uygun tanı ve tedavi yaklaşımları uygulanmalıdır.