Çocuklarda Her Yönüyle Ateş

Kış ayları yaklaştıkça ebeveynlerin endişesi daha da artıyor. Öncelikle her ateşin korku yaratmaması gerektiğini söylemek istiyorum.

Hangi Çocuğa Ateşli Diyebiliriz?

Ortam ısısına göre uygun giyinmiş ve 30 dakikadır istirahatte olan bir çocuk makattan ya da kulaktan ölçüldüğünde vücut ısısı 37.8 C veya koltuk altı 37.3 C ise ateşli olarak kabul edilir.

Ateş Nasıl Ölçülür?

Ateş, makattan, ağız içinden, koltuk altından, kulaktan ve alından ölçülebilir. Pratik olması nedeni ile genel olarak kulaktan ve koltuk altından ölçüm tercih edilir. Temassız ateş ölçerlerin zaman zaman hatalı ölçümlere neden olduğunu bilmekte yarar var. Şimdi hepinizin bu COVİD-19 pandemisi döneminde kapalı alanların girişinde uygulanan ateş ölçüm tekniğinin doğruluğunu sorguladığınızı biliyorum evet sanırım haksız da sayılmazsınız.

Ateş Hangi Durumlarda Görülür?

Ateş çoğunlukla viral ya da bakteriyel enfeksiyon hastalıkları, romatizmal hastalıklar ve bazı kanser hastalıklarında görülür. Ayrıca bazı ilaç ve bitki zehirlenmelerinde, aşırı giyindirme, ortam ısısının yüksek tutulması veya terleyememe durumlarında vücut ısısının atılamaması nedeni ile ateş yüksek ölçülebilir. Ortam ısısı yüksek ya da aşırı giydirilmiş çocukların, kıyafetleri çıkarıldıktan 30 dk sonra ateşlerinin ölçülmesi daha uygun olacaktır. Burada şuna değinmeden geçemeyeceğim; çocukların bulunduğu oda ısısının 22-24 C civarında tutulması ve 2-3 kat giydirilmeleri yeterlidir.

Ateşi yükselecek olan çocuk, ürperir, titrer, üşüme hissi olur, elleri ve ayakları soğuk olur ve cildi morarır benek benek olur. Vücut mikroplarla savaşırken vücut ısısını yükselterek uygun ısıyı sağlar ve böylece daha etkili bir şekilde onları yok eder. Vücut ısısını yükseltmek için kasları kasıp gevşeterek yani titreyerek bunu sağlamaktadır. Vücudun uç kısımlarının soğuması, cildin morarması ve alacalı bir renk alması da yine vücut ısısını yükseltmek için damarların büzülmesine bağlıdır. Bu nedenle bu çocuklar aman üşüyor onları daha çok örtelim, derseniz ateşleri daha çok yükselir, bundan kaçınılmalıdır.

Bazı aşılardan sonra çocuklarda ateş olabilir. Bunun nedeni aşının içinde bulunan virüs ya da bakterinin kendisi veya bir parçasıdır. Aşıya bağlı ateş çok yüksek değerlere çok nadiren çıkar ve genellikle 1-2 günden uzun sürmez.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Yaşamın ilk 3 ayında ateşli olan her çocuk mutlaka çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir. Her ateşli ilk 3 aylık bebek, genel durumu iyi olsa bile mutlaka hastaneye yatırılmalı ve ateşin nedeni araştırılmalıdır.

3-36 ay arasında olan ateşli çocukların ateşi 39 C üzerinde ise genel durumları iyi bile olsa yaklaşık % 5’inde kanda mikrop olabileceği için çocuk doktoru tarafından değerlendirilmeli ve tahlilleri yapılmalıdır.

36 aydan büyük ateşli çocuklarda yaygın enfeksiyon olma ihtimali düşüktür, bu yaşlarda en önemli bakteriyel enfeksiyon etkeni vücutta kanamalı döküntülerle seyreden menenjit hastalığıdır.

Büyük çocuklarda 3 günden uzun süren ateşleri olması durumunda mutlaka çocuk doktoru ile görüşülmelidir.

Ateşli Havale

Ateşli havaleye de değinmek istiyorum. 6 ay ile 6 yaş arası, ateşli dönemde kafa içi enfeksiyon bulguları ya da sinir sistemini doğrudan etkileyen hastalıklar olmadan nörolojik olarak sağlıklı çocuklarda görülen havaleye ateşli havale denir. Çocukların neredeyse % 5’inde görülmektedir. En sık 18-22 aylık çocuklarda görülmektedir. Peki ateşli havale neden olur?; enfeksiyonlar, genetik yatkınlık, merkezi sinir sistemi ısı düzenleme bozuklukları, merkezi sinir sistemi gelişiminde gecikme, beyinde kasılmaya neden olan bir takım maddelerin artması ve demir eksikliği gibi nedenler öne sürülmektedir. Yapılan araştırmalarda ateşli havale geçiren çocukların yarısında herhangi bir risk faktörü bulunamamıştır. Ateşli havale 37.4 C ateşte olabildiği gibi 40-41 C ateşli çocuklarda görülmeyebilir, yani ateşli havale ateşin derecesi ile ilişkili değildir.

Evde Neler Yapabiliriz?

Sağlık merkezine gitmeden önce kendinizin yapabileceği bazı girişimlerden bahsetmek istiyorum. Ateş tedavisinde temel amaç çocuğun rahatlatılması ve rahatsız edilmemesidir. Büyük çocukların kendini iyi hissettiği, küçük çocukların ise rahatladığı bir vücut ısısı düzeyi tedavi için yeterlidir. 38-38.5 c arası ateşi olan ayakta keyfi yerinde sağa sola gülücükler dağıtan bir çocuk için endişe etmenize gerek yok, bizler ateşi değil çocuğu tedavi etmeliyiz bakış açısıyla davranmalıyız. Hafif ateşte çocuğun giysileri soyulur ve bol sıvı verilir, ortamın çok sıcak ve çok soğuk olmamasına dikkat edilir. Ateş düşürücü gerekli değildir. Koltuk altı ölçümle 38.5 C nin üzerinde ise yukarıdaki uygulamalara ek olarak ateş düşürücü ilaçlar verilebilir. İlaç verildikten en az yarım saat sonra ateş düşmüyorsa ki bazen ateşin düşmesi 1-1.5 saati bulabilir, bebek 3 aylıktan büyükse, ateşli havale söz konusu ise ve makattan ölçülen ateş 40 C’nin üzerinde ise ılık su uygulanabilir. Burada önemli bir noktayı vurgulamadan geçmek istemiyorum, kesinlikle soğuk su olmamalıdır. Ilık uygulama, ılık su ile ıslatılmış bez ve pamukların boyuna, alın bölgesine, koltuk altı ve kasıklara yerleştirilerek hastanın soğutulması şeklinde veya ılık bir duş şeklinde uygulanabilir. Bu durumda ateş 1 *C düşene kadar ılık uygulama devam edilmeli, ateşin normale gelmesine kadar ılık uygulama sürdürülmemelidir. Ateş düşürmek için soğuk ya da buzlu su veya sirke kullanılmamalı, özellikle alkol ve kolonyanın zehirlenmelere neden olabileceği unutulmamalıdır ve kesinlikle kullanılmamalıdır.

Ateşli çocukların ateşinin sık ölçülmesi onları rahatsız eder ve kaçınılmalıdır. Ateş düşürücü olarak en sık kullanılan ilaçlar parasetamol içeren şurup ya da fitillerdir. Doktora danışarak ve önerilen dozlarda kullanılmalıdır. Sağlıklı günler dilerim.